Hôm nay nhà mình có gì vui?

Mình bắt đầu nghĩ nhiều về câu hỏi đó sau tuổi 40.

Hồi 20 tuổi, chắc mình sẽ thấy câu này hơi buồn. Khi đó mình còn trẻ, còn nghĩ đời dài lắm. Thất bại thì làm lại. Mất việc thì kiếm việc khác. Không có tiền thì từ từ kiếm. Có một giấc mơ chưa làm được thì còn rất nhiều năm phía trước.

Tuổi 30 vẫn còn đủ trẻ để tin rằng chỉ cần cố thêm chút nữa, rồi mọi thứ sẽ đâu vào đó.

Nhưng tuổi 40 thì khác.

Ở tuổi này, hai chữ “không sao” nghe nhẹ vậy chứ thiệt ra nặng lắm.

Vì phía sau nó là tiền học của con.

Là sức khỏe của ba mẹ.

Là những khoản phải lo mỗi tháng.

Là một công việc mình đã đi một quãng đường dài mới có được.

Là những dự định còn dang dở.

Và là cảm giác có những người mình thương đang tin rằng mình sẽ luôn đứng vững.

⸻

Có lần mình đọc một bài viết về sự kiệt sức của những người trẻ.

Họ mệt vì công việc, vì KPI, vì áp lực phải thành công sớm, vì sợ bị tụt lại, sợ mất việc, sợ một ngày nào đó công nghệ hay AI làm công việc của mình không còn cần thiết nữa.

Mình đọc và thấy thương.

Rồi tự nhiên chợt nghĩ:

Ủa, hình như mình cũng sợ gần giống vậy.

Chỉ là đàn ông ngoài 40 ít khi nói ra.

Có lẽ vì từ nhỏ tụi mình đã được dạy rằng đàn ông thì phải mạnh.

Mệt cũng ráng.

Buồn thì để trong lòng.

Sợ cũng ít khi nói.

Vì mình là ba của một đứa con gái.

Là con của ba mẹ đang già đi từng ngày.

Là người mà đôi khi những người thân vẫn nghĩ rằng:

“Có mình ở đây rồi, chắc không sao đâu.”

Nhưng thiệt ra đâu phải lúc nào mình cũng ổn.

Có những đêm khuya, mọi thứ xung quanh im hết rồi mà mình vẫn chưa ngủ được.

Không còn email phải trả lời.

Không còn điện thoại reo.

Con cũng ngủ rồi.

Chỉ còn mình với một mớ suy nghĩ trong đầu.

Công việc rồi sẽ ra sao?

Ba mẹ còn khỏe được bao lâu?

Con gái rồi sẽ lớn lên thế nào?

Mình còn đủ sức chạy như vầy thêm bao nhiêu năm nữa?

Và lâu lâu lại có một câu hiện lên, dù mình chẳng muốn nghĩ tới:

“Nếu một ngày mình không lo nổi nữa thì sao?”

Sáng hôm sau vẫn thức dậy.

Vẫn đi làm.

Vẫn hỏi con ăn sáng chưa.

Vẫn gọi về hỏi ba mẹ khỏe không.

Vẫn nói chuyện bình thường như chẳng có gì.

Có lẽ đàn ông ngoài 40 là vậy.

Có những nỗi lo không phải vì không có người để kể, mà vì lâu ngày mình đã quen tự giữ lấy.

⸻

Đàn ông ngoài 40 có một kiểu chông chênh rất lạ.

Buổi sáng có thể ngồi nói với con gái:

“Con phải tự tin lên.”

“Thất bại có gì đâu.”

“Điểm số không quyết định hết tương lai của con.”

Nói nghe chắc lắm.

Nói như mình hiểu cuộc đời lắm.

Nhưng tới chiều, chỉ cần nghe một tin công ty thay đổi, thị trường khó khăn, một người đồng nghiệp lâu năm nghỉ việc, hay thấy mấy bạn trẻ hơn mình chạy nhanh quá, trong lòng lại có một chút gì đó không yên.

Không hẳn là ganh tị.

Cũng không hẳn là sợ.

Chỉ là tự nhiên thấy mình chông chênh.

Giống như mình đã chạy rất lâu trên một con đường quen, đến một ngày ngẩng đầu lên mới phát hiện mấy cái bảng chỉ đường phía trước đã đổi hết rồi.

Ngày trước kinh nghiệm là một tài sản.

Bây giờ đôi khi kinh nghiệm cũng có hạn sử dụng.

Ngày trước mình nghĩ chỉ cần giỏi việc của mình là đủ.

Bây giờ AI xuất hiện, công nghệ thay đổi từng ngày, những thứ mình mất mười năm để học có khi vài năm nữa đã thành chuyện bình thường.

Thành ra có một nghịch lý rất lạ.

Mình phải nói với con:

“Đừng sợ tương lai.”

Trong khi có những ngày chính mình cũng hơi sợ tương lai.

⸻

Hồi trẻ, mất việc có khi chỉ là mất một công việc.

Ngoài 40, mất việc tự nhiên trở thành cả một phép toán.

Tiền học của con.

Những khoản chi mỗi tháng.

Tiền dành cho ba mẹ nếu có chuyện.

Những dự tính mình đã đặt ra cho vài năm tới.

Và đáng sợ nhất có khi không phải là hết tiền.

Mà là cảm giác một ngày nào đó mình không còn đủ khả năng bảo vệ cuộc sống của những người mình thương.

Cho nên đàn ông tuổi này hay nói:

“Không sao.”

“Để đó mình lo.”

“Rồi tính được.”

Có những câu nói ra để người khác yên tâm.

Nhưng cũng có khi nói ra để chính mình tin rằng mọi chuyện rồi sẽ ổn.

⸻

Mà chuyện gia đình đâu phải lúc nào cũng êm.

Có bữa đi làm về mệt, con gái chỉ hỏi thêm vài câu là mình đã thấy bực.

Có chuyện nhỏ xíu nhưng mình lại phản ứng lớn.

Có khi mới dạy con phải biết kiểm soát cảm xúc, vài phút sau chính mình lại nổi nóng trước.

Có lúc mình muốn con kể chuyện cho mình nghe.

Nhưng tới lúc con kể một câu chuyện dài thiệt dài ở trường thì mình lại vừa nghe vừa nhìn điện thoại.

Có hôm con mệt.

Mình cũng mệt.

Hai ba con nói với nhau vài câu rồi chẳng ai vui.

Gia đình thiệt ra là vậy.

Đâu phải lúc nào cũng ấm.

Đâu phải lúc nào cũng hiểu nhau.

Đâu phải cứ thương nhau là tự nhiên biết cách nói những lời dễ nghe.

Có những lúc người mình thương nhất cũng chính là người dễ làm mình nổi nóng nhất.

Bởi với người ngoài, mình còn giữ ý.

Còn với gia đình, nhiều khi mình lại quên mất.

⸻

Hồi trẻ, mình từng nghĩ làm ba là để dạy con.

Sau này mới hiểu, khó nhất không phải dạy.

Khó nhất là học cách ở bên con.

Thế hệ tụi mình lớn lên với mấy câu rất quen:

“Có vậy cũng khóc.”

“Người lớn nói thì nghe.”

“Phải mạnh mẽ lên.”

Bây giờ tụi mình tập nói với con kiểu khác.

“Ba hiểu.”

“Con cứ nói đi.”

“Không sao đâu, có ba ở đây.”

Nghe đơn giản.

Nhưng thiệt ra nhiều người trong tụi mình đang cố dạy con cách nói ra cảm xúc, trong khi bản thân ngày xưa đâu có ai dạy.

Con gái nói:

“Con mệt.”

Mình nói:

“Vậy nghỉ chút đi con.”

Nhưng tới lúc mình mệt, mình lại mở laptop.

Con nói:

“Con sợ thất bại.”

Mình nói:

“Thất bại bình thường mà.”

Nhưng khi công việc mình không như ý, trong đầu lại bật ra câu:

“Bốn mươi mấy tuổi rồi mà còn thất bại sao?”

Tụi mình cố dịu dàng với con hơn thế hệ trước.

Nhưng nhiều khi lại khó với chính mình quá.

⸻

Có bữa vừa la con xong, thấy con im lặng đi vô phòng.

Lúc đó mình còn giận.

Nhưng một lát sau lại thấy hối hận.

Muốn vô xin lỗi.

Mà ngại.

Muốn ôm con một cái.

Mà không biết bắt đầu sao.

Làm ba nhiều lúc vụng về vậy đó.

Thương con dữ lắm.

Nhưng không phải lúc nào cũng biết thương cho đúng cách.

Có hôm con ngủ rồi, mình đứng ngoài cửa nhìn vô.

Ban ngày còn cãi mình, còn làm mình bực, vậy mà lúc ngủ nhìn nhỏ xíu.

Rồi tự nhiên mình nhớ hồi con còn bé.

Ngày đó chỉ cần mình đi đâu về là con chạy ra.

Muốn mình bế.

Muốn ngồi kế bên.

Muốn kể đủ thứ chuyện chẳng đầu chẳng đuôi.

Khi đó mình cứ nghĩ những ngày như vậy còn dài lắm.

Nhưng đâu có dài.

Con gái lớn nhanh hơn mình tưởng.

Rồi sẽ có một ngày con có bạn bè riêng, những bí mật riêng, một thế giới riêng mà ba không còn là người đầu tiên con muốn kể nữa.

Nghĩ tới đó tự nhiên chỉ mong một chuyện rất đơn giản:

Mai mốt con lớn, con không cần nhớ ba đã kiếm được bao nhiêu tiền. Không cần biết ba từng thành công tới đâu. Chỉ cần nhớ rằng dù có lúc ba nóng tính, vụng về, có khi chẳng hiểu con gì hết, nhưng lúc con thiệt sự cần, ba vẫn ở đó.

⸻

Rồi còn ba mẹ.

Chắc đây là phần khó nhất của tuổi 40.

Vì tới một ngày, rất tự nhiên, vai trò bắt đầu đổi ngược lại.

Người từng dắt mình qua đường, giờ mình phải nhắc đi chậm.

Người từng hỏi mình tiêu tiền vô đâu, giờ mình lại hỏi:

“Ba chuyển tiền cho ai vậy?”

Người từng nhắc:

“Ăn uống đàng hoàng nghen.”

Bây giờ mình lại nhắc:

“Mẹ nhớ giữ sức khỏe.”

Nhưng ba mẹ vẫn là ba mẹ.

Vẫn thích tự quyết.

Vẫn dễ tự ái khi mình góp ý nhiều.

Vẫn có thể nói:

“Ba mẹ sống tới tuổi này rồi, biết chớ.”

Mà mình thì đâu phải lúc nào cũng kiên nhẫn.

Có lúc ba mẹ nói hoài, mình bực.

Có lúc mình nghĩ rõ ràng mình đang lo cho ba mẹ mà sao ba mẹ không chịu hiểu.

Có khi cãi nhau xong, ai cũng buồn.

Rồi mấy tiếng sau lại thấy áy náy.

Nhưng nói xin lỗi với ba mẹ nhiều khi cũng khó y như nói xin lỗi với con.

Trong nhà có nhiều chuyện vậy đó.

Không ai nói hết.

Giận rồi thôi.

Buồn rồi tự nguôi.

Thương nhau thì nhiều mà nói ra được bao nhiêu.

⸻

Càng lớn mình càng hiểu, có khi ba mẹ cũng chẳng cố chấp như mình nghĩ.

Họ chỉ đang già đi.

Mà già đi chắc cũng đáng sợ.

Một ngày nào đó, những thứ mình từng làm rất giỏi bỗng phải hỏi con.

Điện thoại mới không biết xài.

Ứng dụng ngân hàng không hiểu.

Một cái link gửi tới cũng không biết thật hay giả.

Ra đường thấy mọi thứ đổi khác.

Người trẻ nói những chuyện mình nghe không hiểu.

Và đứa con ngày xưa mình từng dạy từng chút một, bây giờ lại nói:

“Ba không biết đâu.”

“Mẹ đừng làm vậy.”

“Cái này ba mẹ không hiểu.”

Có khi điều làm người già buồn nhất không phải là già.

Mà là cảm giác mình không còn quan trọng.

Nên đôi lúc ba mẹ không cần mình chứng minh rằng mình đúng.

Họ chỉ cần mình làm cho họ cảm thấy rằng ý kiến của họ vẫn còn được nghe.

Rằng họ vẫn còn là ba mẹ.

Chứ chưa trở thành hai người già mà con cái phải quản.

Hiểu được vậy rồi, nhiều lúc mình không còn muốn thắng trong mấy cuộc tranh luận nữa.

Hồi nhỏ nghe ba mẹ cằn nhằn thấy mệt ghê.

Giờ lâu lâu lại nghĩ:

Không biết mình còn được nghe ba mẹ cằn nhằn bao nhiêu năm nữa.

Nghĩ vậy rồi tự nhiên thấy thắng thua cũng đâu còn quan trọng.

⸻

Ngoài 40, thời gian bắt đầu có một hình dạng khác.

Hồi 20 tuổi, mình nghĩ ba mẹ chắc lúc nào cũng còn đó.

Con thì lúc nào cũng còn nhỏ.

Bạn bè muốn gặp lúc nào gặp.

Có gì để mai.

Sau 40, chữ “mai” tự nhiên không còn dài như trước nữa.

Một ngày nhìn kỹ mới thấy tóc ba bạc nhiều rồi.

Mẹ đi chậm hơn.

Con gái mình lớn lên lúc nào không hay.

Có những chuyện mình còn định “bữa nào” làm với con, mà chớp mắt con đã qua mất cái tuổi thích làm chuyện đó với ba.

Bạn bè thì mỗi người một công việc.

Có người lâu lắm không gặp.

Có người ngày xưa tuần nào cũng ngồi với nhau, giờ một năm gặp được một lần đã là quý.

Có người từng nghĩ chắc sẽ chơi với nhau cả đời, rồi tự nhiên chẳng còn liên lạc.

Cuộc đời không lấy của mình mọi thứ trong một lần.

Nó chỉ đổi từng chút một thôi.

Nhẹ tới mức mình không để ý.

Rồi một ngày mở lại tấm hình cũ mới giật mình:

Ủa, lâu dữ vậy rồi hả?

⸻

Tuổi ngoài 40 nhiều cái trái ngược lắm.

Muốn thời gian trôi chậm lại, mà cũng mong mấy giai đoạn khó khăn qua lẹ.

Muốn con lớn, mà lại tiếc lúc con còn nhỏ.

Muốn ba mẹ nghe mình, mà lại sợ tới ngày ba mẹ không còn đủ sức để cãi.

Muốn công việc đi lên, mà đôi lúc chỉ mong nó đứng yên vài năm cho mình thở chút.

Muốn nghỉ, nhưng nghỉ lại thấy có lỗi.

Muốn dành nhiều thời gian cho con, nhưng cũng phải đi làm để lo cho tương lai của con.

Muốn con tự lập, nhưng nghĩ tới ngày con không còn cần mình lại thấy buồn.

Muốn ba mẹ tôn trọng quyết định của mình, mà đôi lúc lại quên rằng ba mẹ cũng muốn được tự quyết cuộc đời của họ.

Muốn nói:

“Mình mệt.”

Nhưng rồi thôi.

Có lẽ đàn ông ngoài 40 không thiếu người thương.

Chỉ là quen làm chỗ dựa lâu quá, thành ra quên mất một cây cột cũng có lúc mỏi.

⸻

Ngày trước mình từng nghĩ đời người giống leo núi.

Càng cao càng tốt.

Lương cao hơn.

Chức vụ tốt hơn.

Nhà lớn hơn.

Con học chỗ tốt hơn.

Nhiều người biết tới mình hơn.

Mọi thứ phải đi lên.

Mình cũng từng tin rằng nếu cố gắng đủ nhiều thì sẽ tới một ngày mọi thứ ổn hết.

Nhưng hơn 40 rồi mới biết chắc chẳng có cái ngày đó.

Xong chuyện này thì tới chuyện khác.

Lo cho con xong lại lo cho ba mẹ.

Công việc ổn thì sức khỏe có chuyện.

Có tiền hơn thì thời gian ít hơn.

Có được thứ ngày xưa mình mong thì lại bắt đầu lo mất nó.

Hóa ra cuộc đời không có một cái đích tên là “ổn rồi”.

Mình chỉ học cách sống với những điều chưa ổn thôi.

⸻

Và càng lớn, mình càng không chắc “rực rỡ” là gì.

Có người lên rất cao nhưng chẳng còn thời gian ngồi ăn với ba mẹ.

Có người kiếm rất nhiều tiền nhưng con gần như không nhớ lúc nhỏ ba đã ở bên mình ra sao.

Có người được rất nhiều người biết tới, nhưng tới lúc mệt lại không biết gọi cho ai.

Rồi cũng có những người rất bình thường.

Công việc bình thường.

Căn nhà bình thường.

Con cái cũng chẳng phải thần đồng.

Cuộc đời chẳng có gì để viết thành sách.

Nhưng cuối tuần vẫn về ăn cơm với ba mẹ.

Con gái vẫn chịu ngồi kế bên kể chuyện.

Có vài người bạn cũ lâu lâu gọi nhau đi cà phê.

Tối ngủ được một giấc ngon.

Sáng thức dậy vẫn thấy có điều để mong.

Vậy thì ai mới là người sống một cuộc đời rực rỡ?

Mình không biết nữa.

⸻

Có lẽ tuổi 40 không phải lúc bỏ hết tham vọng.

Mình vẫn muốn làm tốt công việc.

Vẫn muốn kiếm thêm tiền.

Vẫn muốn học thêm.

Vẫn muốn đi xa.

Vẫn muốn con gái tự hào về ba.

Vẫn muốn một ngày nào đó có thể nói với ba mẹ:

“Ba mẹ yên tâm, phần còn lại để con lo.”

Nhưng mình cũng bắt đầu hiểu rằng thành công chắc không chỉ có mấy thứ ngoài kia.

Có khi nó còn là một bữa cơm mà dù hồi chiều mới giận nhau, tối vẫn gọi:

“Ra ăn cơm đi con.”

Là một sáng thức dậy thấy mình còn khỏe.

Là còn vài người bạn cũ để gọi.

Là con gái dù lớn, dù có lúc thấy ba phiền thiệt phiền, vẫn biết rằng có chuyện gì thì cứ về nhà.

Là ba mẹ vẫn còn ở đó để mình được làm con.

Là một ngày bình thường trôi qua mà không có ai mình thương gặp chuyện gì.

Mấy thứ đó đâu có gì để khoe.

Không ai trao giải.

Không có thêm dòng nào trong CV.

Cũng chẳng làm mình nổi tiếng hơn.

Nhưng có lẽ cuối cùng, đó lại là mấy thứ mình muốn giữ nhất.

⸻

Có lúc mình nhìn con gái rồi nghĩ, mai mốt con sẽ nhớ gì về ba.

Chắc con đâu nhớ mình từng làm dự án nào.

Cũng chẳng quan tâm mình từng đạt bao nhiêu phần trăm KPI.

Có khi con chỉ nhớ mấy chuyện nhỏ.

Ba từng chở con đi học một sáng trời mưa.

Từng ngồi kế bên khi con buồn.

Từng la oan rồi lát sau lúng túng kiếm chuyện làm hòa.

Từng mua món con thích.

Từng đứng chờ ngoài cổng trường.

Từng có lúc không hiểu con gì hết.

Nhưng cũng từng nói:

“Có chuyện gì thì về nhà nghen con.”

Nếu sau này con nhớ mình như vậy, chắc cũng đủ.

Rồi mình lại nghĩ tới ba mẹ.

Biết đâu ngày xưa ba mẹ cũng thương mình vụng về giống y như mình đang thương con.

Những lời la.

Những câu nhắc tới nhắc lui.

Những lúc không hiểu nhau.

Những khi ai cũng nghĩ người kia thiệt khó chịu.

Thế hệ của ba mẹ đâu có quen nói:

“Ba thương con.”

“Mẹ tự hào về con.”

Nhiều khi thương là gắp thêm miếng đồ ăn.

Là chừa phần một món mình thích.

Là đợi cửa.

Là nhắc chạy xe chậm thôi.

Là gọi điện chẳng có chuyện gì, chỉ để hỏi:

“Ăn cơm chưa con?”

Là mình về nhà rồi vẫn thấy mình như một đứa nhỏ.

Tới tuổi này mình mới thấy, có người còn chờ mình về ăn cơm là một cái phước.

⸻

Có lẽ nửa đầu cuộc đời, mình bận chứng minh coi mình đi được bao xa.

Nửa sau, chắc nên dành chút thời gian nhìn coi ai còn đang đi bên cạnh mình.

Không phải vì họ lúc nào cũng hiểu mình.

Không phải vì gia đình lúc nào cũng vui.

Gia đình vẫn có lúc cãi nhau.

Vẫn có những câu nói làm nhau buồn.

Vẫn có những chuyện chẳng ai chịu ai.

Vẫn có những ngày mình chỉ muốn ở một mình.

Nhưng rồi cuối cùng vẫn còn muốn biết người kia có khỏe không.

Vẫn nhớ mua món ba mẹ thích.

Vẫn muốn biết hôm nay con đi học có vui không.

Vẫn muốn về nhà.

Có lẽ tình thân không phải là không bao giờ làm nhau tổn thương.

Mà là sau những lần vụng về làm nhau buồn, mình vẫn còn muốn quay lại.

⸻

Có những con đường đi lẹ thì tới sớm.

Nhưng cũng có những đoạn đời nên đi chậm chút.

Để nghe ba kể lại một câu chuyện đã kể mười lần.

Để đừng cáu khi mẹ hỏi lại một chuyện nhỏ.

Để nghe con gái kể chuyện trường lớp mà lúc đầu mình thấy đâu có gì quan trọng.

Để đưa con đi ăn một món con thích mà không vừa ăn vừa nhìn điện thoại.

Để gọi cho một người bạn lâu rồi chưa gặp.

Để có một ngày chẳng làm gì lớn lao mà cũng không thấy có lỗi.

Và có khi, để hỏi chính mình:

“Mày có ổn thiệt không?”

⸻

Mình vẫn chưa biết một cuộc đời như thế nào mới gọi là thành công.

Có khi phải sống thêm mấy chục năm nữa mới biết.

Nhưng giờ mình bắt đầu nghĩ, nếu một ngày mình không trở thành đúng cái người mà hồi 20 tuổi mình từng tưởng tượng thì chưa chắc đã là thất bại.

Nếu chức danh cuối cùng cũng bình thường.

Nếu nhà không lớn thêm.

Nếu tài khoản không có một con số gì ghê gớm để kể với ai.

Nếu mình chẳng trở thành một người nổi tiếng hay đặc biệt.

Nếu con gái mình cũng chỉ là một người bình thường, sống tử tế và thấy vui với cuộc đời của con.

Nếu gia đình mình cũng chẳng hoàn hảo.

Vẫn có lúc cãi nhau.

Vẫn có lúc không hiểu nhau.

Vẫn có những câu lỡ lời.

Vẫn có những ngày chẳng ai vui vẻ gì.

Nhưng rồi cuối cùng vẫn còn muốn ngồi chung một mâm cơm.

Vẫn còn nhớ gọi cho nhau.

Vẫn còn quan tâm người kia khỏe hay không.

Vẫn còn một nơi mình gọi là nhà.

Biết đâu vậy là nhiều lắm rồi.

⸻

Hồi trẻ, mình cứ nghĩ một cuộc đời đáng sống phải có những khoảnh khắc thật lớn.

Sau này mới thấy, có khi cuộc đời được ráp lại toàn bằng những chuyện nhỏ xíu.

Một cuộc gọi của ba mẹ.

Một tiếng con gái gọi “ba”.

Một bữa cơm chẳng có món gì đặc biệt.

Một buổi sáng chạy xe ngoài đường thấy trời đẹp.

Một ly cà phê với người bạn cũ.

Một ngày công việc bình thường.

Một tối ngủ ngon.

Một căn nhà không hoàn hảo, đôi lúc cũng có tiếng cãi nhau, nhưng cuối ngày mình vẫn muốn mở cửa bước vô.

Có lẽ điều đáng sợ nhất không phải là cuộc đời không rực rỡ.

Mà là tới một ngày nhìn lại, mình mới thấy mình đã loay hoay cả đời đi tìm một thứ ánh sáng ở đâu xa lắm, trong khi những thứ từng làm cuộc đời mình ấm lên lại nhỏ xíu và ở ngay bên cạnh.

Ba mẹ còn đó.

Con gái còn gọi mình là ba.

Mình còn sức khỏe để đi làm.

Còn vài người để thương.

Còn vài người thương mình.

Còn một nơi để về.

Và còn đủ thời gian để sửa những điều mình từng làm chưa tốt.

Có khi, như vậy đã là một cuộc đời rất đầy rồi.

Nhưng chắc mình vẫn chưa cần phải vội kết luận.

Vì đâu đó trong mình vẫn còn cái người của tuổi 20.

Vẫn muốn đi xa.

Vẫn muốn làm được một điều gì đó đáng tự hào.

Vẫn muốn một ngày nhìn lại và thấy những năm tháng mình đã cố gắng là xứng đáng.

Chỉ khác là bây giờ mình không còn chắc “xứng đáng” có nghĩa là phải đứng ở đâu, kiếm được bao nhiêu hay được bao nhiêu người biết tới.

Có khi nó chỉ là tới một ngày tóc bạc hơn, ngồi đâu đó nhìn con gái đã trưởng thành, nhìn ba mẹ trong những tấm hình cũ, nhìn lại những người đã từng đi ngang cuộc đời mình, rồi có thể tự nói:

“Ừ, mình đã cố gắng. Có những chuyện làm được, có những chuyện không. Có lúc đúng, có lúc sai. Có người mình đã thương đúng cách, cũng có người mình thương mà vẫn làm họ buồn. Nhưng ít nhất, mình đã sống.”

Và vậy là sau hơn 40 năm, sau một quãng dài cứ ráng mạnh mẽ, ráng tiến lên, ráng lo cho những người mình thương, mình lại quay về với câu hỏi ban đầu.

Một câu hỏi chắc còn phải mang theo thêm nhiều năm nữa.

Nếu cuộc đời này không rực rỡ thì sao?

Mỗi sáng, mẹ dậy sớm, vội vội lo bữa ăn sáng cho con. Ba dắt xe vội đưa con đến trường, sợ sát giờ, tiếng trống trường làm con chạy luýnh quýnh qua luýnh quýnh, nhìn thương lắm. Con đi học sớm, vào lớp thư thả, ba vui, cho ba cảm giác vừa làm tròn trách nhiệm của mình. Nắng ngoài cổng trường lung linh.

Có mỗi một chữ vội thôi nhưng chứa đựng trong đó ngần yêu thương con hả - như nụ hôn vội ba dành cho con mỗi ngày khi con chào ba vào lớp.

Vội cho con, đến lượt vội cho mình, lục khục như chiếc kim giây. Nắng bình minh dễ làm mình háo hức, muốn làm đủ điều. Bước ra đường sẽ thấy cả trăm kiểu nhanh, cả ngàn người vội.

Tờ mờ sớm biết bao người nghèo lật đật lật đật, lố nga lố ngố bốc số xếp hàng đi làm xét nghiệm, khám bệnh ở một trung tâm y khoa. Vội vội vàng vàng nghe mấy ông cò bày vẽ kiếm ít tiền. Chuyện thường ngày khi mặt trời chưa lên vẫn cứ vậy. Mặt người còn tối thui, có ai nhìn thấy ai.

Khu chợ cá, rộn rộn ràng ràng như không hề có giấc ngủ muộn. Cá tươi về đầy ắp, nước đá nằm phong phanh bốc khói, bước chân người mang ủng chạy huỳnh huỵch, tiếng xe kéo lăn bánh quíu cả giờ, bờ cả hơi.

Còn ở hàng đồ ăn, bà bán bánh ướt đang lanh tay quậy đều xô bột đổ những mẻ bánh đầu tiên, bốc khói. Anh thợ bánh mì hai tay còn lấm lem bột bánh, thoăn thoắt đảo những mẻ bánh nóng hổi, thơm phức. Phía bên sườn chợ, rộn ràng tiếng người. Mấy chị bán cá lăng xăng với đám cá tươi đầu ngày quẫy nước giãy đành đạch, mấy em tôm sú búng tong tóc - sáng sớm chưa cần thở oxy.

Như cái đồng hồ, thằng nhóc chạy cái xe máy cà tàng vèo vèo đạp ngay góc hẻm. Nó chạy lạch bạch giao vội mấy bịch rau cho bà chị bán bún mắm không chồng một mình nuôi con.

Trên vỉa hè, một bà dì luống tuổi gánh gánh xôi đúng nghĩa vác chú vội trên vai, luống cuống chân cho lẹ đến cổng trường kiếm ít tiền chợ từ mấy gói xôi bán cho lũ học trò lười ăn sáng ở nhà, ngủ nướng tí vô trường ăn luôn cho tiện.

Mấy bà chị trong hẻm nhà mình, vội vã đi chợ sớm, hai tay hai bịch chuẩn bị đồ ăn cả ngày. Chữ vội hóa thành bữa cơm ngon cả nhà thật là hay.

Mình lại thích bắt đầu ngày vội, thức sớm hơn bình thường mười phút để có chút thời gian ngồi làm việc thưởng thức ly cà phê - ngắm một ngày vừa được ông mặt trời thả từ trên cao xuống. Phía dưới đường - dòng người lăn tăn đông kịt. Ngang tầm mắt mình, đám lá lao nhao dưới nắng sớm - ông hôn cả đám hoa bò cạp vàng trĩu nơi đầu phố. Phía trên cao - mây ung dung đứng đỉnh cười. Ngày bắt đầu trôi.

Vội một chút để làm được nhiều thứ hơn trong cuộc sống này; để mọi thứ cho gia đình, cho con được hơn mình ngày trước. Nhưng cũng lắm kiểu vội cho người ta phải nghĩ lại, nhiều lúc tiếc mãi không thôi.

Vội buông một câu làm ai buồn, có lấy lại được đâu. Tổn thương nhau mất rồi.

Vội đánh con một cái làm con đau. Giá như thay bằng những câu nói nhỏ nhẹ, ân cần có hơn không. Tự hỏi lòng.

Vội vội mở món quà sinh nhật, quà 20/11 theo kiểu cho rồi, đôi khi chợt tự ngẫm quà vô vị, không thật tâm. Người nhận hiểu lắm.

Vội thắp một nén nhang ông bà tổ tiên, tâm chưa tịnh thì làm sao nói chuyện tâm linh. Chưa kịp soi mình đã liên thoắng cầu xin.

Thằng bạn cưới vội cho tròn chữ hiếu, đành rơi mối tình thời sinh viên. Ngày cưới, nó nhận từ người yêu xưa món quà có hình ảnh một thời của hai đứa - Hoa Sao Nhái - tình ngày dại một thời chưa phai. Áy náy mãi, nặng trên tường những vết dài xa ngái. Chữ vội năm nào còn đâu đó trên vai.

Bánh xe thời gian vẫn lăn dài. Thôi thì:

... Vội vừa đủ để làm được nhiều điều cho người thân, bè bạn; đảm bảo thứ cho đời, cho cả người chưa quen.

... Chậm một chút để những gì mình làm tròn trịa hơn.

Phố lon ton

chia ai một chút vội

đâu cần thiệt hơn.

Trích: Sài Gòn chữ vội trên vai - Vũ Minh Đức

Như mọi lần, những ngày Giáng sinh và cuối năm lại mang cái lạnh loáng thoáng về qua phố. Sáng chở con đi học, cha con quấn quít vui vui. Đường về một mình, những vòng quay của bánh xe như cuộn phim trả ngược, nhặt nhanh biết bao điều đã tan trong cái se lạnh đôi lần mình bước qua.

Heo may về, nhớ hồi bé, trường học xa nhà, ngày nào cũng ngồi thu lu sau lưng ba. Nghe thấy mình bé xíu. Cũng trời lạnh như thế này, thích lắm khi chui hai bàn tay vào túi áo gió của ba, cái túi được lót bằng vải sa-tanh mát lạnh. Lâu lâu thử lú tay ra ngoài xem sao, một chút gió lạnh lùa vào nghe buốt buốt, lại chui tay vào túi, thỉnh thoảng ngo ngoe mấy ngón tay trong cái túi ấy thật thích. Con nít miền Nam có bao giờ biết mùa Đông là gì nên hôm nào thấy lạnh là mừng lắm. Năm 365 ngày có mấy ngày được mặc áo ấm đâu.

Heo may về, chợt nhớ thời con còn học mẫu giáo. Ngày nào lạnh, ba mẹ phải úm đủ thứ: áo gió, bao tay, vớ chân, khăn quấn cổ, thêm cái khăn voan trùm kín mặt con nữa. Mấy cha con chở nhau đi học, lâu lâu hỏi dò xem con có lạnh không. Con im ru, Ba chồm người nhìn - thì ra con đang bận liếm liếm, chơi với cái khăn voan gió thổi áp sát vào môi. Chém nhẹp! Cha nào, con nấy. Có những khoảnh khắc yêu đến vậy, không bao giờ quên.

Heo may về, bỗng nhớ những ngày lành lạnh hồi đó, mình to đầu rồi mà mỗi lần ra đường Mẹ vẫn nhắc kéo dây kéo áo gió lên cho khỏi lạnh, không được để phông phanh dễ cảm. Tối học khuya, mới ho hung hắng vài ba tiếng, Mẹ đã sốt ruột bước ra: Đóng cửa sổ lại đi con. Đâu biết rằng thằng nhỏ mở toang cửa để gió lạnh ùa vào - nghe mới đã đã. Mẹ thương, không la.

Heo may về, đêm ngủ không mở máy lạnh, gió lạnh lùa vào nghe thích thích. Con gái nhõng nhẽo đòi ba bóp chân. Nhớ ngày xưa mỗi sáng thức dậy Mẹ cũng bóp chân cho mình y như thế dù đã lớn nhổng. Hóa ra vì cái cảm giác đã đã, được yêu thương ấy mà Bây giờ mình bắt chước Mẹ - chiều con. Yêu thương nối yêu thương, lùa heo may lon ton về.

Heo may về, nhớ thuở đại học có những đêm trực trường, ba bốn thằng trải tấm nylon giăng mùng nói chuyện tào lao hoài không hết, gió lùa lạnh muốn chết vậy mà vẫn cười nhăn răng. Có năm, lịch thi trúng ngày Noel, kẹt học bài, không về thăm nhà được. Khuya học xong, ngồi ban-công ngắm người ta đi chơi Noel, nghe tiếng chuông nhà thờ vang vẳng xa xa, nhớ nhà mất cay cay. Giận trường, khuya ngủ ngày cho bõ ghét.

Heo may về, nhớ có lần về quê ngoại ở Quảng Nam mới hiểu cái lạnh cắt da cắt thịt của miền Trung. Có hôm lạnh lại thêm mưa lất phất, im ắng, không khí đặc quẹo, cô độc đến khôn cùng. Hàng quán buôn bán ế ẩm. Thương bà một tối lủi húi gánh nước giếng về cho cháu tắm. Nước giếng chua chua, chẳng biết đục hay trong nữa - tắm dưới ánh trăng bàng bạc quê nghèo. Đường làng vắng teo.

Heo may về, nhớ Hà Nội những lần đầu đặt chân đến. Cảm xúc khó tả. Lạnh, mưa nhẹ, hạt mưa bé xíu như hạt bụi. Đeo ba-lô đi dọc theo phố nhỏ tìm chút gì bỏ bụng cho bữa tối. Phố Hà Nội bé bé đến yêu, tiếng đường cầm đầu đổ từ một căn gác nhỏ trên cao tí tách, lẩn thật khẽ. Hắn dừng lại nghe. Lòng thấy lạ. Về phòng hí hoáy viết. Bài hát “Phím dương cầm” ra đời như thế.

Từng phím dương cầm gõ nhịp trong đêm
Từng phím dương cầm còn lại không em?
Thinh không vỡ vụn ...

Heo may về, cũng làm hắn nhớ thời sinh viên thỉnh thoảng tới chui vào một quán cà phê. Cà phê Chiều đường Nguyễn Thiện Thuật với hắn nhiều kỷ niệm. Có lần, đêm Noel ngồi ở đó, khách đập dìu, ánh sáng vừa đủ ấm. Cô chủ cũng mộc mạc như cái ánh sáng hiền lành ấy. Nhạc xưa ở đây thật tuyệt. Nghe Tuấn Ngọc, Anh Tú, Vũ Khanh hát mấy bài hay quá, chợt thèm - phải chi mình biết viết nhạc. Rồi một năm sau hắn có bài hát đầu tay – Cô Xưa. Yêu biết mấy cho vừa. Cứ ước mơ. Đừng hỏi bao giờ chạm tới.

Heo may về, nhớ những hôm có việc về trễ, chạy xe ngang những góc đường, thấy những người lặng lẽ quét lá, quét rác bên đường, lòng nghe thương thương, nham nhám buồn. Họ lủi thủi công việc của mình trong cái không khí lạnh lạnh đầu đêm, không ngẩng mặt lên, không màng đến xung quanh, cứ thế mà làm. Phải thôi, ngày này qua tháng nọ, mặt họ nhìn xuống, chỉ thấy mặt đường rộng lớn trộn với tiếng chổi lao xao như tiếng đờn phết trên mặt đường không dây. Ngày tháng đã quá đầy. Bóng người và bóng cây chổi núng níu đổ dài, dìu nhau qua tiếp ngày sau.

Heo may về, lạnh lạnh. Kẻ ấm, người thiếu chăn. Kẻ no, người vắng hạt cơm trong chén. Dừng xe chờ cho qua đèn đỏ, thấy hai mẹ con nghèo - ngồi sát chân mình - đã hết cách mưu sinh, dắt díu nhau đến góc đường này xem dòng người còn bao nhiêu người tử tế? Người mẹ vẻ đã mệt mỏi, chán chường, làm thinh, ánh nhìn vô hình. Thằng bé con - chân trong chân ngoài lòng mẹ, miệng cười vẫn tươi. Đồ chơi của nó là cái nón lá rách tươm và mớ tóc lòa xòa của bà mẹ - đủ làm nó vui. Bên kia đường một lão bụng bự ngồi rung đùi phủ phê miếng gà gặm chưa hết thịt đã vứt cho chó xơi. Chơi vơi dòng đời.

Phố vẫn thế. Heo may vẫn về như có hẹn. Nắng giờ đã lớn. Có ai ngồi đếm bao nhiêu lần mùa sang? Mùa rơi trên phố, ai nhặt lại chút hơi ấm tìm nhau - buổi ban đầu và ngày sau?

Phố heo may về

Mãi mê ngồi kể

Những tháng ngày ngô nghê.

Trích: Sài Gòn chữ vội trên vai - Vũ Minh Đức

Cha con mình một nhà nhưng thỉnh thoảng ba vẫn thích viết thư cho con. Có lẽ vì nói thì chỉ nghe một lần nhưng viết thì sẽ có cái cho con đọc đi đọc lại và lưu giữ như một kỷ niệm, đúng không con gái?

Ba cũng như con, nhiều lần ngồi ngẫm - rốt cuộc thì tính cách gì của con người là quan trọng và quý nhất? Nhiều cái tốt, nhiều cái hay quá. Nhưng càng lớn, ba càng thấy quý nhất là sự giản dị và tử tế. Ba thích lắm hai chữ tử tế. Đừng màng đến những gì cao xa quá. Nhiều khi chỉ cần tử tế với nhau, cuộc đời này sẽ khác rất nhiều - nhẹ nhàng lắm con. Tử tế nhiều khi đồng nghĩa với sự biết điều, tốt bụng nhưng nhiều khi nó còn là sự bao dung, cao cả, yêu thương.

Mỗi sáng ba đánh thức con dậy, con mở mắt chớp chớp, cười cười: “Con dậy rồi. Cám ơn ba”. Đó sẽ là sự tử tế đầu ngày khiến ba rất vui. Bé xíu, dễ ợt - đúng không con? Cả người cho và người nhận đều nghe thích thích.

Tử tế gặp trong những chuyện đời thường hàng ngày và bé tí con ạ. Buổi tối, con lăng xăng soạn cặp, soạn sữa, soạn quần áo để ba mẹ khỏi nhắc - là con đang tử tế với ba mẹ và tử tế với chính bản thân mình rồi. Mẹ nấu ăn thì tụi con soạn đũa chén, bàn ghế - góp nhau một tay. Ăn món ăn ngon, có thể con muốn ăn hoài không dừng. Nhưng nếu biết nghĩ đến mọi người cũng đang thích thú như mình thì nhường một chút - con đang làm được cái gọi là tử tế.

Nhà có người giúp việc, lo nhiều thứ cho con. Đừng xem người giúp việc là một người tầm thường, thấp hơn mình con nhé. Những người giúp việc vẫn có cái hơn những người học thức đó. Người giúp việc làm việc nhà giỏi hơn mình, học được chữ NHẪN tốt hơn mình. Vậy nên con cứ xem người phụ việc nhà là một người lớn, người thân, sống cùng nhà để đối xử đúng mực nghe con! Khi đó con sẽ là người tử tế.

Có những chuyện khó hơn nhưng khi lớn lên con cũng tập để ý. Khi pha sữa bột cho em bé, đong 5 muỗng sữa bột xong, con chậm một tí, cắm muỗng sữa ngay ngắn vào lớp bột sữa trong lon, đừng thảy đại cái muỗng nằm ngang dọc lăn trong bột sữa, người sau pha sữa thò tay vào lấy sẽ rất bực mình. Con đang tập sự ngăn nắp và tử tế với những người sẽ làm chung một công việc với con đó!

Tử tế khi có những người xung quanh mình - phải học mỗi ngày, nhưng tử tế với mọi người khi chỉ có một mình mình - lại còn khó hơn nhiều lắm con ạ vì lúc đó con phải tự giác, chỉ có mình bảo mình mà thôi. Đôi lần chở tụi con đi học, ba dừng lại chỗ thùng rác công cộng để con bỏ vỏ hộp sữa, không vứt lung tung ngoài đường hay vỉa hè. Ba muốn tụi mình tử tế với những người đổ rác và những người đi đường. Lớn lên vẫn thế con nhé.

Chuyện cái hiên nhà để xe cũng vậy con. Đi đâu đó về, ai cũng muốn ngồi sà xuống cái sofa hay nằm ạch ra giường cho nó đã, thế là chống vội chống vàng cái xe máy cho rồi. Nhưng chậm tí con ạ. Khi để xe, phải nghĩ đến người về sau mình một tí - về đến nhà, họ cũng lười y chang mình, cũng muốn nằm ạch ra như mình nhưng vướng cái xe dựng giữa nhà là phải dời tới, xích lui, thế nào cũng càm ràm, bực bội. Thôi thì mỗi lần đi xe về, chịu khó nhìn một chút, để gọn gàng, nép sang bên một tí cho người về sau có sẵn chỗ. Nhe con!

Đó là sự tử tế không cần ai biết và không cần lời cảm ơn nhưng không mất đi đâu cả con ạ. Nó nằm trong cái gật gù và mỉm cười của người biết cảm nhận ở phía sau lưng con.

Bước ra khỏi nhà, tụi con thường hỏi ba - sao ba không ngoặt khóa, bóp khóa cửa bên ngoài cho nhanh, mà thò tay vào khóa ngược bên trong chi cho mắc công vậy? Ừ, mắc công tí nhưng để chút mẹ đi, mở cửa cho dễ, khỏi phải thò tay ra ngoài, ngược tay khó mở hơn con. Ba cũng tập sự tử tế mỗi ngày cùng các con đó thôi. Tùy con nghĩ cái con làm để nhẹ cho mình hay tiện cho người khác thì con sẽ chọn cách cho con, con ạ. Ai cũng yêu sự nhàn rỗi, nhưng chiều bản thân nên quên nghĩ đến người khác. Mình cùng nhau tập tử tế mỗi ngày con nhé.

Con học nhạc nhiều, yêu nhạc và sau này lớn lên sẽ viết nhạc. Nhớ rằng nếu con có dùng dăm ba câu thơ của bạn bè, hay có khi chỉ là một cái tựa cho bài hát của mình, thì nhớ để tên bạn mình vào đồng tác giả. Đó là sự tử tế, trung thực và trân trọng - ít nhiều mang đến niềm vui cho bạn bè con. Làm văn cũng vậy, có câu nào hay mà mình vay mượn của ai thì con nhớ cho vào ngoặc kép và trích dẫn từ đâu con nhé. Cần tử tế với những ai đã có câu chữ đẹp làm cho bài văn con hay hơn.

Kết thúc một ngày, trước khi ngủ, tụi mình thường chúc nhau ngủ ngon. Mình làm thành thói quen nên không nhận ra nó đầy ắp sự tử tế trong đó thôi con.

Con sẽ học thêm mỗi ngày về sự tử tế nữa, tử tế với mọi người con ạ. Tử tế với người già, tử tế với trẻ con. Tử tế với bạn bè, tử tế với người thân, tử tế với người xa lạ. Tử tế với những con thú nuôi trong nhà, tử tế với cây cối. Tử tế với tập sách của con. Tử tế với những món quà tặng. Nhiều lắm con. Con sẽ thấy đẹp lắm hai chữ CHO và NHẬN.

Nếu tình cờ có ai đó mỉm cười nói với ba: con bé nhà anh là một cô bé rất tử tế và dễ thương. Những lời khen đó sẽ là nắng sớm mỗi ngày của ba - thơm như ly cà phê sáng, con gái yêu ạ!

Phố ngô nghê

khẽ kể

ôm rổ chữ về

Hai chữ tử tế

lấp lánh yêu thương.

Trích: Sài Gòn chữ vội trên vai - Vũ Minh Đức

... Sài Gòn hiện đại, năng động, trẻ trung - cũng có. Sài Gòn rớt rơi đâu đó xưa cũ năm nào - vẫn đầy. Sài Gòn âm thầm như mẹ - cũng đúng, mà đỏng đảnh như em - cũng chẳng sai.

... Có những sớm, Sài Gòn tinh nghịch như chú sóc xòe đuôi xù như bông bắp chạy qua chạy lại trên dây cáp điện đánh rơi mấy hạt mưa còn đọng lại từ đêm qua - rớt xuống mặt mình ngon lành - nghe mát lạnh một buổi sáng tình nguyện.

... Hè. Sài Gòn ung dung như cánh hoa dầu xoay tít theo gió. Trên cành cũng tự tại. Rơi cũng từ từ. Rồi nằm phè ra phố trông như hai cái ria vắt vẻo trên một nụ cười thong dong vậy.

... Nắng Sài Gòn rực rỡ, hân hoan nhưng mưa Sài Gòn - với nhiều người - là yêu đến mê hồn. Mưa cho người ta gần nhau hơn.

Mưa cho anh - thời sinh viên - trú mưa cùng cô bé có mái tóc dài, đôi mắt đẹp mơ màng. Không hỏi tên, cũng không xin số điện thoại. Vậy mà lại hay - cho nó đúng là tình cờ. Có duyên rồi sẽ gặp lại mà. Mưa có phải một lần đâu. Mỗi lần trú mưa, mắt lại tìm nhau.

Mưa cho con gái cưng ngồi sau lưng ba như sát vào hơn, hai tay bấu chặt lấy người ba, mấy ngón tay nhỏ xíu mân mân. Không xoay mặt lại nhưng ba cảm nhận rõ lắm con đang nghiêng mặt một bên, áp cái má núng nính vào lưng ba nè. Thi thoảng con xoay qua xoay lại, dụi mặt vào lưng ba hệt như một con mèo con vậy đó. Ba sợ con ngồi đằng sau buồn, chốc chốc lại hỏi một câu, giọng ồ ồ bí trong cái áo mưa tối thui. Sấm chớp đùng đùng làm con giật mình, ôm ba chặt hơn. Con - bé xíu. Ba nghiễm nhiên thành ông khổng lồ - oai ghê. Cha con mình đã gần, chợt gần hơn - như những người bạn lớn tôn trọng mưa chiều.

Mưa cho những người dưng không hề quen biết bỗng nhiên túm tụm kề nhau một cái áo mưa đang rộng để băng qua đường ra chỗ lấy xe. Tự hỏi - họ gần lại với nhau tự khi nào? Chợt thấy đời hay làm sao. Hổng lẽ cứ mưa mãi cho cuộc đời này vai sát vai?

Mưa cho bà Sáu gọi bà Mười í ới: “Mưa tới, mưa tới rồi, mang đồ phơi dzô Mười ơi...” Ngày thường, trong con hẻm con con ấy, việc ai nấy chạy. Không đụng, mưa làm người ta lo cho nhau, gọi nhau. Gần xíu.

Mưa, nên những người ngồi ăn bát mì gõ bên vỉa hè cũng bao dung hơn, chịu khó ngồi chật, khép người lại, nhường nhau một chút, xích lại hơn cho mưa khỏi tạt. Những hạt mưa bụi bé tẹo là thế mà vẫn lùa được họ gần lại nhau.

Mưa. Những người trú mưa dưới mái hiên bỗng mở lòng, trò chuyện với nhau. À còn nữa, đúng không, chẳng gì làm, thế là mua cái bánh ủng hộ bà cụ đang ủ rũ lo không biết chúng nó bán hết gánh hàng rong. Trú mưa, gần nhau, cho nhau cái nhìn để có dịp thấy nhiều mảnh đời quanh mình mà có lẽ ngày thường xe chạy vèo vèo vô tình lướt qua. Người lớn tưởng đã hết lớn, vẫn còn kịp lớn thêm - biết chạnh lòng, chia sẻ, cảm thông.

Mưa. Mình cũng có lần một mình trú bên hiên nhà lạ hoắc. Có lẽ nghe được câu chuyện hai cha con nói với nhau qua điện thoại mà bà chị chủ nhà chia tay: cho em mượn cái áo mưa nè, hôm nào tiện đường ngang đây gửi chị cũng được, không sao đâu. Mưa khiến những người lạ trao nhau tình thân. Không chút ngại ngần.

Mưa. Người nhà nghèo có dịp cho người giàu lỡ đường trú mưa ngoài hiên. Ngày thường có mấy khi họ ngó vào cái nhà xoàng xoàng ấy. Mái hiên nhà nghèo giờ bỗng thành cái ô thật to, bao dung che cho người giàu. Ngộ gì đâu.

Mưa. Ông giám đốc chân giày tây, tay cặp da oách thế nhưng đón không được chiếc taxi, đành đứng trú mưa trên vỉa tác vuông đất - tính ra chưa chắc bằng ba bán gánh rong, xuề xòa rút cái ghế thấp lè tè ngồi xoạc xuống, khiến ai cũng thèm có một cái ngồi như vậy, đứng mỏi chân gần chết. Vậy đó, ai nói trước được - có lúc này, lúc nọ. Thôi đừng so đo.

Mưa - thôi không còn khoảng cách. Mưa rơi xuống đất, lắc các rủ nhau chảy thành dòng nước líu ríu bên vỉa hè - in hình nhà cửa, đất trời, đường phố và in cả mặt người có dịp soi lại mình - bấy lâu quên.

Phố lênh đênh

Chênh vênh mưa chiều

Có bao điều

tan vào nhau...

Trích: Sài Gòn chữ vội trên vai - Vũ Minh Đức

... Sài Gòn nhộn nhịp người xe. Thế nhưng vắng vắng đâu đó - những tiếng rao - nghe đến nao lòng. Những năm lẻo tèo còn học cấp một, chỉ học buổi chiều. Sáng ở nhà với mẹ. Cứ độ 10 giờ, đang học bài là nghe “Tàu hủ đây... Tàu hủ nóng đây...”. Mẹ mua cho một chén tàu hủ nước cốt dừa, nước đường mùi gừng thơm phức, xem như bồi dưỡng giữa giờ cho thằng nhóc. Và nhiều tiếng rao quen thuộc khác như làm đầy thêm mỗi buổi sáng chờ đến 1 giờ đi học: “Bánh cam đây...”, Ai ăn chè đậu đen nước dừa đường cát hôn...” nghe ngọt lịm. Hồi nhỏ, bà bán xôi rao nghe dẻo quẹo nên ngày nào cũng gọi vào mua một gói, lại còn xin thêm 1-2 cái bánh tráng quấn ngoài. Cái bánh tráng lạt nhách, ngon gì đâu mà miệng cười toe toét, mừng húm, tan theo tiếng rao xa dần.

Có những tiếng rao làm trẻ con giật mình - mấy cái đồ cũ rích bỏ đi mà người ta cũng mua, cũng giúp mình kiếm ít tiền - “Đồng hồ hư, quạt máy hư, tủ lạnh, ti-vi, cát-sét hư, bàn ủi điện, máy giặt hư, tăng-phô hư, bình điện hư... bán hôn?...”, “Đồng tiền xưa, bạc các xưa, đồng hồ đeo tay cũ, đồng hồ xưa, bật quẹt cũ, lư đồng, lư thau, kềm gai, sắt vụn, ... bán hôn...?”. Thế là nó ngày ấy đi kiếm lại mấy đồng tiền cũ, mấy thứ đồ cũ ba đã bỏ đi, đưa cho ông chú có giọng rao vang vang rắn rỏi, thu về ít đồng đưa mẹ. Cái cảm giác ấy vô cùng tuyệt vời, sướng tới giờ - cứ như thể mình là người làm ra tiền vậy!

Thời trẻ con nhớ toàn những tiếng rao đồ ăn. Lớn thêm một chút - mỗi tiếng rao làm mình hình dung ra những mảnh đời khác nhau. Nhớ tiếng rao mua bán ve chai của chị đội cái nón lá rách tươm, khoác một lúc 2-3 cái áo tay dài mà không cái nào mới hơn cái nào cả: “Ve chai... lông vịt... thau nhôm... mủ bể... bán hôn?”, “Ve chai... lông vịt... Đồ cũ đổi đồ mới hôn?” Nhà mình có trồng cây vú sữa trước nhà. Đổ cũng là nơi trú chân cho những tiếng rao đầy thèm. Có lúc các cô chú ấy xin nhờ một ly nước.

Có những chiều mưa nghe tiếng rao của những người đi bán vật mà thốn lòng: “Ai ăn bánh ít, bánh tét... nhân đậu, nhân mỡ, nhân chuối, nhân dừa... hôn...”, “Ai mua bánh tráng hông...”. Có lúc nghe bà mẹ Huế tiếng trọ trẹ: “Ai ăn bánh tôm, bánh bột lọc, bánh lá khô?” - hơi ngắn hơi dài - thương làm sao. Những chiều mưa ấy người rao cũng không có nổi một cái áo mưa đủ lành lặn để mặc, nép người bên hiên nhà trú mưa, bán được gì thì bán. Ừ thì bán cho người trú mưa. Bánh tráng, bánh đa gặp mưa - bể cũng chẳng buồn kêu, cán nghe dai chết - dai như cái nghèo bám đuổi lấy họ. Gương mặt họ rầu rầu, mắt nhìn xa xăm, tay giữ miếng ni-lông che mớ hàng ế. Cái bánh đa rắc đầy mè hấp dẫn thế kia nhưng được rắc ít bụi mưa bỗng thành dai nhách, méo xệch như cái mặt bà cụ đang ngồi rầu rĩ theo những giọt mưa không hẹn giờ dứt. Ngoài kia, bọn trẻ con vô tư, tắm mưa vui như hội. Có lẽ hôm nay ông tổ nghề bánh đa bánh tráng không đãi bà. Bao nhiêu tiền mang về nhà lo bữa cơm tối nay? Mưa cũng ngập ngừng.

Những tháng năm đại học, ở chung với ông bà nội. Khuya học bài nghe con hẻm nhà nội im ắng vô cùng. Cứ 11 giờ khuya lại vang lên tiếng ông bán bánh giò chạy chiếc xe đạp cà tàng lọc cà lọc cọc: “Bánh chưng, bánh giò. Bánh giò, bánh chưng. Chưng, gai, bánh giò...” - thi thoảng bị cạnh tranh bởi âm thanh cóc cóc của thằng nhóc bán mì gõ. Khuya nào đói thì lấy tiền để dành làm một cái bánh giò hay tô mì gõ đứng hai lát thịt. Thế mà vẫn ngon.

Rồi sau này, có những tiếng rao khiến người ta bực mình nhưng dần cũng quen, nghe vui tai và làm nguôi thuộc lòng. Nó xè toạc cái im ắng của Sài Gòn đang vô giấc ban trưa bằng cái giọng nghe như nhạo: “Trung tâm ứng dụng công nghệ hóa màu xin trân trọng giới thiệu với bà con các anh chị sản phẩm keo dính chuột. Keo dính chuột không độc hại, không gây ô nhiễm môi trường...”. Và còn bao tiếng rao nữa: “Chiếu hôn?...”, “Chổi hôn? Chổi chà, chổi quét nhà, ai mua hôn?...”, “Mài dao mài kéo...”... Năm nghe nó đổ vào hồn ta không biết bao nhiêu cảm xúc. Có cả vui buồn, có cả đục trong, mưa nắng. Mỗi tiếng rao - một thân phận. Một anh thanh niên nghèo cân mận, một chị nhà quê lành lành gánh bưng, một bà mẹ già đi bán thêm nuôi con cháu, một bác lớn tuổi tri thức lỡ thời mang kính dày cộm vào vai bác mài dao. Mỗi tiếng rao cũng là một mảnh ghép trong ký ức của tôi - từ thời còn bé xíu đến bây giờ - không còn trẻ. Những tiếng rao chui tọt vào những con hẻm nhỏ sâu hút - quay đầu xe cũng khó.

Sài Gòn bây giờ cũng đã khác chút. Lọt sọt đâu đó những tiếng rao đã thu âm đều răm rắp mười lần như một: “Bánh mì Sài Gòn, đặc ruột thơm ngon, một ngàn một ổ. Bánh mì Sài Gòn, đặc ruột thơm ngon, một ngàn một ổ...”. Người bán dạo bây giờ thông minh hơn, sắm cho mình cái loa có cái bình điện đi kèm để còn sức rong ruổi đi bán suốt cả ngày. Tiếng rao phát ra từ cái loa nghe cũng hay hay nhưng có lúc vẫn thèm lắm một tiếng rao mộc mạc ngày xưa - dầu giọng người bán bưng có lạt một chút, có khàn khàn hay đứt hơi một chút nhưng nó đầy cảm xúc, xoáy vào trong tim và gợi thật nhiều những ngày xưa của không ít người. Có những tiếng rao có tuổi đời nhiều hơn cả tuổi của thằng bé trong hẻm vừa đậu vào đại học.

Những tiếng rao tựa như cái đồng hồ. Đại loại như bà bán cháo sườn là 8 giờ sáng. Bà bán tàu hủ nghĩa là 10 giờ. Ông bánh giò là 11 giờ khuya. Những cái đồng hồ có một không hai - chạy lon ton theo nhịp sống Sài Gòn bé bọn. Kim giờ, kim phút, kim giây là những chiếc căm xe đạp, mặt đồng hồ là cái nắp nồi. Cứ thế mà trôi.

Sẽ có lúc bạn giật mình trong cuộc sống hiện đại này - Ủa, sáng nay mình đã nhắn nút gọi một email cho chính mình. Nghe nó ngồ ngộ. Mà thiệt, cũng nhiều người như thế. Thi thoảng trong cái tận cùng của đầy đủ, xa thẳm đâu đó trong lòng mình - thèm lắm một lá thư viết tay như ngày xưa, thèm lắm những tiếng rao mộc mạc yêu thương hôm nào.

Giữa mùa quá khứ

Ai ôm khu khu

mớ tiếng rao

giao mùa.

Trích: Sài Gòn chữ vội trên vai - Vũ Minh Đức

... Khi nào rảnh, mình sẽ học đàn. Thấy bạn ấy ôm guitar nghêu ngao hát, hắn chợt thèm được như thế - nhiều khi để được các cô bạn ngưỡng mộ, nhiều khi chỉ để nghêu ngao một mình cũng là đủ. Thế nhưng hẹn lần hẹn lữa từ thời sinh viên đến bây giờ, thằng bạn mình vẫn vậy. Những cây đàn hàng ngày vẫn được làm ra - để chờ những người như hắn.

... Khi nào rảnh, sẽ về thăm mẹ. Thời sinh viên đã nhiều lần rồi - không về thăm mẹ vì những chuyến đi chơi với bạn bè, tiệc sinh nhật, hay đây đó cùng người yêu. Còn nợ mãi vì hình như xem chuyện về thăm mẹ là chuyện bên lề. Đâu sao mẹ cũng là người nhà, có bao giờ mẹ trách đâu, thôi để tuần sau. Lớn lên đi làm - còn bận hơn. Bao nhiêu lần như thế, để một ngày - hóa ngỡ nghê - Mẹ đi xa, không về.

... Khi nào rảnh, tụi mình làm họp mặt lớp đi! Hổ hào thế nhưng a-lô đứa này đứa kia mệt chết. Hơi đâu! Rồi thử một lần í ới gọi nhau - những đứa bạn 25 năm gặp nhau, niềm vui vỡ òa. Kể từ đó cả đám cho nhau bao tiếng cười sau những giờ đi làm mệt mỏi. Cơm áo gạo tiền có phải tất cả đâu. Thôi thì thử làm ngay cả lúc không rảnh, mỗi người ngắt thời gian của mình ra một mảnh - để ngày hội ngộ, tuổi học trò được lăn về như trái banh.

... Khi nào rảnh, ba đi tìm lớp học Anh văn, lớp học vẽ, học đàn, học làm bánh cho con. Nghe thấy con nhà người ta đi học đủ thứ, giỏi đủ thứ, đâm ra luýnh qua luýnh quýnh - nhưng chỉ là cái hối sốt sáng trong suy nghĩ bon chen tức thời. Thế rồi, bận quá, chưa rảnh đi tìm lớp cho con được - thôi cứ từ từ, năm sau con ạ. Chỉ tội bọn trẻ con chưa được học thêm vài ba cái mới. Cái khác giữa nhà này nhà kia, bố mẹ này bố mẹ nọ nhiều khi chỉ nằm gọn lỏn ở ba chữ “Khi nào rảnh...”

... Khi nào rảnh, mình sẽ học thêm một lớp quản lý, học thêm Anh văn. Thấy ông sếp trẻ măng vừa giỏi, vừa nói tiếng Anh như hát, lòng ngưỡng mộ thèm được như thế dâng lên. Rồi y hệt trẻ con - đùng đùng, mai sẽ đi đăng ký học Anh văn, học lớp CEO - đặt bao nhiêu cũng học. Sáng mai thức muộn, thôi sáng mốt. Sáng mốt lại nhức đầu, sáng kia lại đi công tác. Các lớp học vẫn cứ thiêu hoài một học viên.

Chẳng có bao giờ rảnh đâu. Càng lúc sẽ càng bận hơn. Bận vì những công việc hàng ngày - một lẽ - nhưng cũng không ít những lần không rảnh vì lười, vì chưa đủ kiên định, chưa đủ đam mê đeo đuổi đến cùng và cả chưa đủ yêu thương chính mình nữa. Hãy cứ bắt đầu xắn tay làm sớm nhất những gì mình muốn đi bạn - một thứ thôi - trong cái mớ ham hố đã từng làm bạn chộn rộn đó - để làm đầy dần cái túi mơ ước của mình và có thêm nhiều cái để chơi với cuộc đời thú vị này.

Rồi tự dưng sẽ thấy - Ồ há, cũng có chút rảnh rỗi cho ba mẹ, cho thầy cô, cho bạn bè, cho con cái, cho người thân, cho con đường mình đã chọn và có thêm nhiều thứ linh tinh khác nữa. Khác biệt giữa những người thành công, làm được nhiều thứ và những người bình thường - có lẽ cũng bắt đầu từ ba chữ “Khi nào rảnh...”

Phố cười ranh mãnh

Cứ mà... khi nào rảnh...

Hổng khéo

Lười đến không phanh.

Trích: Sài Gòn chữ vội trên vai - Vũ Minh Đức

Sài Gòn nhộn nhịp, bước ra khỏi nhà đủ loại âm thanh, xô bồ. Thêm cái vội vội vàng vàng làm ta quên chiêm nghiệm biết bao điều đang diễn ra trong cuộc sống. Đôi khi cũng cần một chút im lặng để nghe mọi thứ quanh mình.

Chỉ cần thức dậy sớm một chút, hít không khí trong lành nơi ban công, ngắm nhìn một chồi non vừa nhú mầm. Đời bỗng xanh tươi. Một chậu cây nơi thành phố chật chội này tạm thay cho một khu vườn thời ấu thơ nơi quê nhà vừa đủ vui. Im lặng để nghe ngoài kia lá xanh reo - tan theo những tiếng cười đầu ngày mới.

Xa Sài Gòn cho những ngày nghỉ phép, không bận lòng với công việc. Chiều bình yên, một mình ngồi với biển, im lặng để nghe từng con sóng ra khơi, để nghe từng tiếng chân theo mạch đời. Đường ngoài kia, ai bước đi chơi vơi. Đường làng xưa, ai lơi khơi tìm về. Trôi đâu rồi những tháng ngày ngô nghê.

Hỷ - nộ - ái - ố - trôi theo lòng người mỗi ngày. Tập yoga đó, ngồi thiền đó, ăn chay đó. Thế nhưng phàm làm người vẫn đôi lúc không thắng được mình, to tiếng với nhau. Cả mấy người tranh nhau nói, chỉ đợi người im lặng - im lặng để nghe vì đâu sóng xô nhau. Những mặt người muôn màu thích làm lòng đau.

... Im lặng để nghe tiếng ngòi bút trẻ con chạy rè rè trên trang giấy mới. Hăm hở con chữ chưa hề vơi.

... Im lặng để nghe tiếng ho của mẹ. Giọng rè rè. Khò khè đêm khuya lắc khuya lơ.

... Im lặng để nghe tiếng sụt sịt xổ mũi của con. Chỉ mong sao - đêm giấc ngủ con tròn.

... Im lặng để nghe người cha thở dài lo tiền cho con vào đại học. Cực nhọc ướt vai.

... Im lặng để nghe tiếng những cây đinh trở mình kêu lắc rắc trên mái tôn giữa trưa hè nắng cháy. Cứ như có ai đi trên nóc nhà mình vậy.

... Im lặng để nghe tiếng mưa rơi lộp bộp trên mấy tàu lá chuối sau vườn, sáng ra - nghe trong nỗi nhớ - mùi quê nhà thân thương.

... Im lặng để nghe tiếng giọt nước rơi lọc tọc, lon ton - cái vòi nước vẫn chưa chặt kìa con!

... Im lặng để nghe tiếng dép lẹt xẹt của thằng cu bán vé số. Ế từ sáng giờ.

... Im lặng để nghe rõ làn hơi đục trong nơi tiếng rao cuối xóm không rõ bao nhiêu tuổi đời. Nghe lòng chơi vơi.

... Im lặng để nghe tiếng cây kim giây đều đều, tiếng con thằn lằn tặc lưỡi. Đừng rề rà bạn ơi!

... Im lặng để nghe đêm thanh vắng, tiếng côn trùng rối nhau. Cả lũ tôm tóp. Ai bảo buồn đâu!

... Im lặng để nghe tiếng chuông công phu khuya, tiếng mõ đều đều nhưng không còn là gõ nhịp cho tiếng kinh cầu mà ngỡ như nhịp phách của một khúc nhạc mộc mạc trôi giữa đời thường, từ tâm thoát thai. Đêm thôi dài.

Ngồi khám bệnh mỗi ngày, ngắm những mặt người, đếm những niềm vui. Có những mặt người đã mười mấy năm gắn bó. Bệnh thì bớt, người thì khỏe hơn nhưng nụ cười dẫu có quen thuộc vẫn không làm sao qua mặt được thời gian. Người trẻ rồi cũng đến lúc già. Người phụ nữ đẹp mơn mởn năm nào giờ đã thành người đàn bà luống tuổi. Người già rồi cũng đến một ngày ngã bệnh. Tuổi xuân đâu có dỗ dành, lá trên cành vẫn mong manh. Im lặng để nghe một hôm lá xanh xao. Im lặng để nghe ngày trôi hoa nhạt màu.

Tình cờ trong tĩnh lặng, nghe hơi thở của bà cụ trên giường bệnh. Tiếng máy thở phập phò ám ảnh. Chợt nghe kiếp người thật chênh vênh.

Im lặng để nghe nhẹ tênh lá đêm rơi

Im lặng để nghe lặng thinh hoa chiếu rụng

Im lặng để nghe bình yên cõi hư vô

Im lặng để nghe tiếng chân quay về cội.

Thôi thì, thoát khỏi những tị hiềm, ganh ghét, để rồi sống nhẹ tênh, làm những gì mình thích và một chút có ích cho mọi người. Sẽ có phút giây nào đó, bạn chợt thấy yêu mình hơn giữa đời sống vô thường. Có khi nào - sau một ngày ngập ngụa công việc - giữa im lặng bốn bề, ta chợt nghe vườn khuya hoa xòe nụ. Ru đêm. Quá đỗi yên bình.

Phố lặng thinh

nghiêng mình

ngắm ngày trôi.

Nguồn: Trích từ Sài Gòn chữ vội trên vai - Vũ Minh Đức.

“… Mưa mùa hè mát lạ, chở về bao ký ức tuổi thơ. Có lúc nắng Sài Gòn vàng ươm ấm áp, có lúc như cháy da. Nhưng chỉ cần một cơn mưa xuống là mát rượi, kèm theo cái mùi đất nghe ngai ngái - lâng lâng cả người. Cái mùi đất ấy nào có thơm như hương hoa đâu, vậy mà làm người mê tít. Nó xộc vào mũi rồi tan vào ký ức mỗi người, làm mớ kỷ niệm lẩn xẩn, chộn rộn chen nhau về. Chợt nghe ngây ngây.

Cứ như mới hôm qua - chực chờ mưa xuống để cả đám rủ nhau tắm mưa. Mưa mùa hè. Những hạt mưa lộp bộp - rát cả mặt nhưng nhột nhột, vui vui. Cả đám còn tranh nhau đứng dưới cái máng xối cho nước táp vào lưng nghe thật đã. Những cơn mưa đêm mùa hè thường dài hơn, kéo theo cái không khí mát lạnh luồn qua khe cửa. Những lúc ấy thích nhất là chui vô cái mền dù của ba, ui chao nó sướng không thể tả.

Suốt đêm mưa rả rích, ươn ướt nên bọn côn trùng chui trốn đâu cả, im hơi lặng tiếng. Chỉ khi sáng sớm, ra sau nhà mát rượi mới nghe tiếng dế gáy thấp thoáng nơi góc vườn. Cúi người giở tấm ván mục lên, mấy chú dế nhảy ra tong tóc, có chú hăng máu còn re ré chưa thèm xếp cánh để rồi bị tóm gọn.

Thời đó, nhà của bọn dế là những cái hộp quẹt diêm đã xài hết, thi thoảng mới có cái hộp lớn, xé bọc nylon lấy thun bịt miệng hộp, dùng đinh đục vài lỗ cho dễ thở. Mấy chú dế hiền thế nhưng chỉ sau một đêm, lá xà lách biến thành nham nhở, còn mỗi sống lá, sáng ra be càng đá thật hăng.

Mùa hè lắm trò hấp dẫn nhưng những cơn mưa lớn giữa tháng 8 báo hiệu hè sắp hết. Tiếc hùi hụi. Mưa cười khanh khách bên những quyển vở thơm mùi giấy mới.

Ngoài kia, mùi hơi đất - mùi quê nhà đầy ắp tháng ngày tuổi thơ gọi bọn trẻ con: Đến ngày khai trường rồi kìa!

Mưa nào rơi lại
Mùi đất nghe ngai ngái
Ký ức về ướt vai.

Nguồn: Trích từ Sài Gòn chữ vội trên vai - Vũ Minh Đức.